24/11/14

Igrexa de santa María de Baiona (Pontevedra)


Cunha certa regularidade (“deportiva”)  visito a vila de Baiona e, sempre, a súa fermosa igrexa de santa María, colexiata entre os anos 1482, baixo o mandato do bispo don Diego de Muros,  e 1850. Ademais na última ocasión tiven a fortuna de que o párroco acompañoume nun percorrido polo interior.

Mirade como é esta edificación.

Coa influencia cisterciense do espectacular mosteiro de Oia, foi levantada a igrexa no século XIII sobre os cimentos doutra anterior. Os especialistas cualifícana de varios xeitos: románico de transición, gótico inicial ou gótico mariñeiro. Probablemente sexa un dos primeiros edificios góticos de Galicia.  Imos por partes.


Fachada
Monumental e sobria. Conta con rosetón e arquivoltas lixeiramente apuntadas na porta. Dous contrafortes marcan a porta occidental e crean a sensación de tres rúas, anticipando a división en naves do seu interior. Nas arquivoltas temos decoración xeométrica nas interiores e florais na exterior. Están sostidas sobre tres pares de columnas con capiteis moi desgastados de decoración animal e vexetal. O tímpano é liso e conta para o seu soporte con sendas figuras de cans (ou leóns?) nas ménsulas. A fachada está limitada por dúas torres nas esquinas, se ben unha delas non foi rematada. O fermoso rosetón central, de orixe románica, non é suficiente para rachar coa sensación de pesadez e de macizo que predomina nesta fachada. O conxunto parece estar máis inspirada no século XII e que no XIII.


Exterior
Destaca a sensación de fortaleza. Persoalmente gústanme moito os seus “peculiares canzorros”. Mais un aspecto que me desgusta especialmente. 

No seu lateral norte, onde hai unha capela do século XVI con bóveda estrelada e outra torre cadrada, aínda se pode ler aquela barbaridade imposta nos inicios do Franquismo pola que había que gravar obrigatoriamente o nome de José Antonio Primo de Rivera con mortos da parroquia correspondente rodeando unha cruz. Mortos dun bando da Guerra Civil. Pois ben, nesta fermosa igrexa de Baiona aínda non foron borrados. Aínda a lei de Memoria Histórica non foi cumprida.


Interior
De planta basilical, conta con tres naves, divididas en seis tramos, que rematan en ábsidas rectangulares. Os elementos sustentantes son piares de sección cadrada con columnas adosadas.  Sobre eles destacan os fermosos arcos apuntados. A cuberta é de madeira a dúas augas.

Na cabeceira, con tres ábsidas rectangulares como xa quedou dito, é de salientar a ábsida central pois está moito máis desenvolvida. Ten tres xanelas románicas. As tres ábsidas están cubertas con bóvedas de canón apuntadas

No seu interior tamén son moi salientables os seus capiteis xa que contan cunha ampla gama de recursos estéticos pois hainos vexetais, xeométricos ou historiados. Ademais sobre eles cóntase cunha gran moldura cadrada, tamén decorada con motivos xeométricos,  que sirve de soporte para o arranque dos arcos de faixa e dos formeiros. Unha moldura que lembra aos modillóns de rolo.

A pureza decorativa do seu interior lembra ben a influencia cisterciense do mosteiro de Oia.

Ademais pódense contemplar fermosas marcas de gremios, ademais das típicas dos canteiros.

En 1841 trasladáronse ao seu atrio varios cruceiros da vila.

As fotos son de INICIARTE.

17/11/14

Colexiata de santa María do Sar en Santiago de Compostela


Este mosteiro foi fundado polo cóengo de Santiago e bispo dimisionario de Mondoñedo, Munio Afonso, como resposta a decisións que considerou erradas (traslado da capital da diocese de San Martiño de Mondoñedo a Vilamaior –actual Mondoñedo-, ou acordos con Xelmírez). Para levantar este templo, Munio Afonso adquiriu unha propiedade con destino ao seu retiro e para unha comunidade de cóengo regulares de Santo Agostiño, a primeira comunidade desta orde en Galicia.

A escritura fundacional está datada o 1 de setembro de 1136, ano no que morre o comitente. As obras rematarán a principios do século XIII. Este mosteiro recibirá numerosos privilexios e doazóns ata o século XIV. En 1548 os cóengos regulares foron substituídos por clero secular xa que a igrexa foi convertida en colexiata. Carlos IV, en 1791, designou prior a Pedro de Acuña e Malvar. Un ano despois sería nomeado secretario de Estado. En 1895 foi convertida en parroquia e en 1895 declarada Monumento Nacional.


As obras principiaron pola cabeceira, logo levantáronse os muros perimetrais e comezáronse as naves. Antes tes de rematar as obras, Xelmírez consagrouna. Desta primeira época son os capiteis e canzorros dos beirados das capelas laterais que son relacionables co obradoiro de Praterías ou da igrexa de Santa Salomé. Son algo máis tardíos os traballos correspondentes á capela maior, relacionables co obradoiro do Mestre Mateo (por exemplo as figuras sedentes dalgúns canzorros ou o peso das almas dalgún capitel)


Esta igrexa presenta novidades salientables. É de planta de tres naves rematadas en tres ábsidas, esquema que en Galicia só foi empregado en obras senlleiras. A capela maior é de planta poligonal mentres que as laterais son semicirculares, todas teñen arcadas cegas no seu interior. Conta con piares cruciformes que dividen o templo en cinco tramos. A nave central é a máis longa pero a súa altura é practicamente a mesma ca das laterais. A cubrición é con bóveda nas tres naves algo que acentuará os gravísimos problemas de contrarrestos. Conta con arcos formeiros dobrados e levemente peraltados.

As naves ilumínanse con fiestras abertas nos muros laterais de sobreidade ornamental con arcos de medio punto sobre columniñas e con capiteis de motivos vexetais. A nave central recibe luz grazas aos dous rosetóns que se abren na parte superior da fachada principal e sobre o arco de ingreso á capela maior.


INTERIOR

A cabeceira posúe a maior riqueza dorativa do templo. As tres capelas teñen arco de ingreso de medio punto, dobrado e de sección prismática. Dentro de cada capela hai unha arcada cega e todas presentan sen ornato e con derramo cara ao interior. A capela maior ten unha dobre arcada, sendo a inferior cega. Na superior hai unha alternancia de vans abertos e pechados e tanto neses coma na bóveda de cuarto de esfera que cobre a ábsida aínda se ven restos de pinturas murais ao fresco do século XVI.

Os capiteis dos arcos de ingreso ás capelas laterais teñen modelos no brazo norte do cruceiro da catedral. Os capiteis dos tres primeiros tramos tamén remiten á catedral e ao obradoiro de Praterías. A partir do cuarto tramo, as follas dos capiteis están vencellados á estética mateana.


Tamén nos arcos das bóvedas das naves laterais acontece algo semellante. Os arcos torais da nave central teiman no vinculación mateana tanto polos eixes peraltados como polos puntos trepanados.


EXTERIOR
Da construción primitava, a fachada principal só conserva a metade inferior. A porta, de dobre arquivolta de medio punto adornada con molduras, conta con senllos contrafortes prismáticos. A parte superior da fachada carece de interese pois o antigo rosetón foi sustitído. Sobre o remate das vertentes do tellado hai unha espadana, con dous vans baixo arcos de medio punto e coroada por un Agnus Dei con cruz.

Os muros laterais contan con arcos de medio punto, coma na catedral. Tanto a portada do lado norte como a principal teñen unha decoración sobria e un lintel pentagonal. A metade superior da fachada occidental foi refeita nas restauracións do século XVIII, acabando co rosetón do que falan os textos e do que se conservan algúns restos nos corredores do claustro.


Na fachada norte destancan os imponentes arcobotantes do século XVIII. Tamén neste lado hai unha nova porta semellante á principal. A salientar os seus canzorros de ornamentación xeométrica.

A cabeceira é a parte do exterior máis decorada. A capela maior destaca en planta e en alzado. As ábsidas laterais contan cunhas seteiras como fiestras.

REFORMAS
Un dos aspectos máis chamativos deste templo compostelán foi a súa constante restauración. Basicamente debidas aos graves defectos de construción que deformaron o templo ata convertelo nun edificio peculiar.


Arredor do 1500 o prior Gómez González do Canaval iniciou a tarefa de cubrir a bóveda do templo. A mediados do século XVII xa se constata a necesidade de facer reparacións polo mal estado do coro, da bóveda, do rosetón…. A principios do XVIII continúa constatándose o seu lamentable estado mesmo con risco de derrubamento. Sería necesario embargar os bens do prior para entre 1727 e 1732 garantir a súa supervivencia con importantes obras. Non obstante na II República tratouse e recuperar o nivel do pavimento, uniuse con arcos de ladrillo a cimentación dos piares. Eses traballos continuaron  desde 1946. ata os anos 60 da man de Pons Sorolla e de Chamoso Lamas.



Obviamente os problemas do templo veñen dados pola proximidade do río Sar, xa que a súa cimentación está feita sobre un solar pantanoso. Esta circunstancia foi a que obrigou a facer os salientables reforzos e drenaxes para tratar de corrixir a forte inclinación dos piares e dos muros do edifico cara ao eixe central. Tamén hai autores que defenden que a inclinación dos muros procenden desde os tempos da súa construción ao seren feita conscientemente.

Bibliografía: 
Galicia. Arte medieval (I). A Coruña, Hércules Edicións.
"Santa María do Sar" en Gran Enciclopedia Galega. Vol. 40. 

As fotos do interior son de Fran Méndez para Iniciarte.

14/11/14

Igrexa de san Cebrián de Mazote

Non sei cantos centos de veces teño pasado pola A6 ao carón do indicador de “San Cebrián de Mazote”, na provincia de Valladolid, sen coller o desvío pertinente. Pois ben, hai pouco tempo, collímolo.

Nunha pequeña vila duns cen habitantes, preto dun antigo convento amurallado, hoxe convertido en residencia particular, atópase a igrexa de san Cebrián, tamén coñecida como san Cipriano. Habitualmente catalógase como unha obra mozárabe,termo enormemente discutido e discutible.

Non están moi claras as súas orixes posto que carecemos de datos certos sobre a súa orixe. Polo perímetro da planta, parece ser que sobre unha igrexa central visigoda do século VII, reconstrúese unha estrutura basilical prerrománica a comezos do século X, con achegas mozárabes. Un documento de 952 indica que no ano 916, os monxes do monasterio de San Martín de Castañeda poboaron o lugar de “Monzoute” identificado coa localidade actual de San Cebrián de Mazote. Pese ás continuas campañas de Almanzor polos territorios circundantes, San Cebrián de Mazote non se viu afectado ao estar situado nunha paraxe illada.


Entre as primeiras empresas dos monxes mozárabes procedentes de Córdoba estivo a reconstrución desta igrexa de San Cebrián de Mazote, aproveitando columnas e capiteis de edificios romanos e visigodos. A igrexa de Mazote é unha singularidade de trazado en toda a arte cristiá español, posto que posúe dúas naves cruzadas con ábsides nos catro extremos, ao xeito dalgúns monasterios orientais; a igrexa máis próxima deste tipo é unha basílica norteafricana do século VI; desde logo, a forma non ten moito que ver cos monasterios medievais e si con igrexas martiriales de dobre ábside.


Nesta igrexa acumúlanse moitas reformas e restauracións de mala calidade que ocultan o primitivo. Se se toman como orixinais os datos internos da planta, pode verse que o edificio estaba formado por dúas naves de 4,80 metros de ancho, con cimborrio cadrado; a nave de crucero medía doce metros de lonxitude entre os centros das dúas ábsidas opostas, de 2,40 metros de radio, e a nave lonxitudinal é de 27,20 metros, de lonxitude interior con ábsides opostas de 2,40 e 3,20 metros de radio. A disposición e o sistema métrico son os normais nas igrexas centrais visigodas, aínda que aquí con maior riqueza de dimensións e de formas, pola agregación de ábsidas nos extremos das naves.


A disposición das naves interiores e dos arcos e bóvedas debe ser froito dunha reparación do século X, con materiais e técnicas moi pobres fronte á magnitude da planta e a riqueza dos fustes e capiteis amoreados desde procedencias distintas. Os fustes son de mármores, diámetros e alturas moi diversos, polo carrexo desde outras construcións; entre eles hai algún de estrías torsas, e os que se colocaron na restauración da porta do ábside oriental teñen unha trama reticulada e arquillos superpuestos como as peltas das celosías visigodas.


Hai capiteis romanos, visigodos de distintos tipos e un bo número dos bizantinos leoneses, moi parecidos aos de San Román de Hornija, que só dista trinta quilómetros cara ao sur. Non existe orde nin correspondencia entre os estilos e a colocación dos capiteis, que son habitualmente de distintos diámetros que os fustes sobre os que descansa, nin existen cimacios de ningún tipo. San Cebrián de Mazote parece o resultado de reconstruír sobre o perímetro dunha igrexa central do século VII, unha estrutura basilical con soportes traídos doutros monumentos, e técnicas de albañilería musulmá, que é o único atribuíble a época mozárabe.

Durante o século XVI cóbrense as naves por unha armadura de tirantes, a dúas vertentes, que non permiten distinguir as naves laterales, e inutilizando o claristorio da paredes da nave central. As últimas reformas do templo prodúcense nos séculos XVIII e XIX. A finais do século XVIII barroquízase o templo cubrindo o cruceiro cunha cúpula sobre pechinas e a nave central con bóveda de canón con lunetos, aparecendo pintado o ano 1778 na cúpula. No século XIX constrúese a portalada con espadana que se atopa aos pés do templo.
 
Mentres as naves cóbrense con teitume plano de madeira, o resto dos espazos está cuberto con bóvedas de arista e noutros con bóvedas gallonadas, de clara ascendencia cordobesa.

En canto ao seu decoración esculpida, o conxunto de capiteis que soportan os arcos de separación entre as naves, tallados a trépano, permite observar o desenvolvemento dun tipo de decoración novo e que chega a producir exemplares de gran calidade.

A antigüidade e importancia artística desta igrexa comeza a ser coñecida a partir do ano 1902, cando Agapito e Revilla y Lampérez trazan os planos e realizan un estudo do conxunto, e entre os estudiosos que se ocuparán do monumento será Gómez-Moreno quen o adscribe ao estilo mozárabe e quen propoñerá a forma orixinal do templo, proposta que será trasladada posteriormente, salvo algúns detalles, aos sucesivos proxectos de restauración.

Durante o periodo de 1932-1934 restáurase o monumento, interpretando a cabeceira e incluíndo a ábsida central de planta de ferradura, seguindo uns modelos considerados máis xenuinos, e deixan sen acabar as bóvedas e o cimborrio, por non ter claro o remate. Entre 1941 e 1944 finalízase a restauración, colocando as bóvedas e o cimborrio, e as partes restituídas constrúenas con ladrillos para diferencialas das partes orixinais. A cuberta da igrexa estaba moi deteriorada e en poucos lugares podíase apreciar a súa forma orixinal, pero do cruceiro non quedaba nada, e a reconstrución faise seguindo o modelo da igrexa de Santiago de Peñalba, utilizado como arquetipo. Durante o ano 1990 realízase a última intervención dirixida polo arquitecto Salvador Mata.

Textos procedentes de Artehistoria e da Wikipedia. Fotos de Iniciarte, agás a da planta.

11/11/14

Sen comentarios XLVII: Sada

Había tempo que non poñía nada nesta sección. Mirade estas fotos da Avenida da Mariña en Sada (A Coruña)





23/10/14

O Anfiteatro Flavio e "Los asesinos del Emperador"


Santiago Posteguillo na súa novela "Los asesinos del emperador" fai a seguinte descrición do Coliseo (aínda non era sía chamado popularmente) no día da súa inauguración  polo emperador Tito, fillo de Vespasiano.

Capítulo 71
“La inauguración del Anfiteatro Flavio

Roma, 80 d.C.

El anfiteatro Flavio se alzaba desafiante y orgulloso en el corazón de Roma. (…)

Habían hecho falta diez años de constantes trabajos para poder inaugurar aquella mole de piedra. El mayor anfiteatro del mundo se erigía en tres grandes plantas exteriores, que, a su vez, se subdividían en el interior en más pisos donde el pueblo encontraba acomodo, más próximo o más alejado a la arena, de acuerdo a su clase social: el emperador y los senadores en un primer nivel; los oficiales de la guardia pretoriana, del ejército y de otros cuerpos armados y los diferentes servidores del Estado en un segundo nivel; los soldados y los ciudadanos en general en el tercero; más arriba los pobres y los esclavos y, finalmente, en el último piso, las mujeres, con excepción de las sacerdotisas vestales o de las mujeres de la familia imperial que, por supuesto, estaban en el primer nivel.
Reconstrución da fachada co cuarto piso xa engadido

Cada uno de los tres pisos exteriores se asentaba sobre ochenta arcos y en cada arco se alzaba hermosa una estatua.

El público se arracimaba por centenares, por miles, en cada una de las setenta y seis puertas que daban acceso al gigantesco recinto. (…) No cabía tanta gente como en el circo Máximo, eso era cierto, pero era una obra imponente en su aspecto exterior por su infinita altura y porque, además, en su interior iban a poder presenciarse los más terribles, a la par que audaces, combates de gladiadores, bestiarii y ejecuciones de todo tipo.

(…) Ochenta arcos y, en ellos, setenta y seis puertas para el pueblo. Así quedaban cuatro arcos más para cuatro puertas especiales: una destinada para uso particular del emperador y su familia, otra para las vírgenes vestales y los principales sacerdotes y, por fin, la Puerta de la Vida y la Puerta de la Muerte, que conducían directamente hasta la mismísima arena del centro del edificio. Por la Puerta dela Vida saldrían los gladiadores a luchar y por la Puerta de la Muerte saldrían retirados los cadáveres de los gladiadores muertos o de los presos ejecutados.”

20/10/14

O Arco de Tito e "Los asesinos del emperador"


Xa vos teño falado do Arco de Tito mais imos ler como Santiago Posteguillo no capítulo 61 da súa obra "Los asesinos del emperador" describe a entrada en Roma de Tito e das riquezas saqueadas en Jerusalén e que logo serán esculpidas nos relevos historiados do interior do arco.


“Roma, primavera de 71 d.C.

El triunfo de Tito fue colosal. Miles y miles de libras de oro y plata, de joyas y alhajas de todo tipo y de decenas de objetos sagrados para los judíos –como la Menorá, el gran candelabro de siete brazos de oro macizo que, desde tiempo inmemorial, había estado preservado de todo y de todos en el Gran Templo de Salomón, de donde lo sacaron los legionarios de Tito antes de que fuera consumido por las llamas- desfilaron ante los asombrados ojos de los romanos.

La exhibición resultó apabullante, admirable, casi cegadora para todos los que atestaron las calles de Roma aquella mañana. Y no sólo eso, sino que además se pasearon cubiertos de cadenas a varios centenares de judíos, sicarios y zelotes, apresados en los últimos días del gigantesco asedio de Jerusalén. (…) El pueblo estaba exultante, enfervorecido por una victoria de la que ahora paladeaban ese regusto feliz que daba ver enormes riquezas y ejércitos rendidos a los pies de su César, primero, y del emperador, después….