22/9/14

Monte do Castro, Ribadumia (Pontevedra)

Hai algún tempo puden visitar o xacemento castrexo de Monte do Castro en Ribadumia (Pontevedra). De toda a información que atopei na rede a mellor, máis completa e prudente á pousadas.depo.es. É a que copio a continuación despois de traducila.

Durante os meses de febreiro a marzo do ano 2011 un equipo de técnicos da Deputación de Pontevedra e do Lapa-CSIC levou a cabo unha intervención arqueolóxica no xacemento do Monte do Castro. (…)

A intervención dividiuse en dúas fases diferenciadas. En primeiro lugar, unha escavación arqueolóxica para descubrir e valorar as posibles estruturas existentes. En segundo lugar, procedeuse a consolidar e restaurar os restos existentes.


Escavación arqueolóxica

Os obxectivos que se buscaban ao suscitar a escavación foron os seguintes:



En primeiro lugar, ampliar a caracterización do xacemento en términos arqueolóxicos, definindo o seu grado e intensidade de ocupación, a súa profundidade temporal, a complexidade estratigráfica e a cantidade e variedade de cultura material que o caracteriza.

Dado que o castro estaba afectado por actividades extractivas, outro dos obxectivos era concretar o estado de conservación das diferentes zonas do xacemento e definir as áreas máis apropiadas para concentrar esforzos e rexeitar as que estaban máis alteradas. Paralelamente, buscábase dispoñer de datos suficientes para definir diferentes áreas de escavación futuras, así como a secuencia na cal debíanse executar.

Os resultados da intervención foron sorprendentes ao documentar tres sectores perfectamente diferenciados que detallamos a continuación.

Sector Norte
Sector habitacional, no que se escavaron na súa totalidade dúas cabanas, unha de planta circular e a outra de planta ovalada (aínda que se identificaron tres novas cabanas que non foron escavadas).
Na cabana circular, coa súa entrada ao E, identificáronse os restos dun pavimento de xabre, un buraco de poste con calzos, unha lareira construída con pedras e placas de arsila e unha pedra afincada que puido ser utilizada como afiador.

Os materiais recuperados permítennos datar o momento de ocupación desta cabana entre os séculos II a. C. e I d. C.

Na cabana ovalada, do mesmo xeito que na circular, tamén se identificaron os restos dun pavimento de xabre, un buraco de poste e unha lareira construída con placas de arsila e pedras delimitándola.

Do mesmo xeito que na cabana anterior os materiais remítennos aos séculos II a. C.-I d. C.

Sector Central
Sector artesanal. É a zona da escavación na que se identificou claramente a superposición de estruturas.

Nun primeiro momento escavouse unha cabana en pedra de planta máis ou menos circular cun alpendre encostado (construído cun zócalo de pedra e adobe). Nel recuperamos varios fragmentos de cerámica a medio moldear polo que é posible que este espazo utilizouse como taller cerámico.

Sobre a cabana anterior construíuse unha nova cabana, de planta ovalada, de menores dimensións e cunha funcionalidade diferente, posiblemente relacionada con actividades metalúrxicas. En relación con isto, recuperáronse unhas bágoas de bronce e dúas pezas dun molde de fundición, que parecen apoiar a interpretación funcional desta estrutura.

Os materiais cerámicos recuperados no interior remítennos aos séculos II a. C. e I d. C. Destaca a localización dun fragmento dunha sítula, caldero de bronce que se utilizaba en cerimonias rituais.

Sector Sur
Sector multifuncional. A diferenza dos outros sectores, nos que nos atopamos ante unhas cabanas de formas redondas/ovaladas, estamos nun espazo máis amplo, definido por unhas estruturas de muros rectilíneos, de grandes dimensións, que se articulan a partir dunha escaleira de pedra.

Ademais, trátase dun espazo que foi modificado/reorganizado en numerosas ocasións, cambiando notablemente a súa aparencia, no que se identifican dous momentos diferentes.

Os materiais cerámicos atopados son, na súa maioría, cerámicas de almacenaxe, tanto da época castreña como ánforas romanas.

Ademais da cerámica recuperamos numerosos fragmentos de muíños circulares (algúns deles reutilizados nos muros) e de muíños de man. Destacan unha peza lítica decorada e unha amarradoira ou cola de cabalo, que estaría incrustada nos muros e serviría para amarrar o gando.

Coa información que nos proporcionan os restos materiais, podemos interpretar este espazo como unha zona multifuncional, que sería utilizada como almacén, celeiro e establo, no que se desenvolveron diferentes tarefas da vida cotiá (moenda, coidado de animais?).

Restauración
Como obxectivo principal desta fase establecéronse as medidas de protección física dos restos arqueolóxicos escavados. A prioridade foi garantir a conservación das estruturas arqueolóxicas; para isto deseñamos diferentes solucións coherentes co seu estado de conservación e coa información recolleita durante a escavación.

Así, esta fase presentou diferentes niveis de intervención na zona escavada, desde o  tapado provisional dos restos que foron parcialmente escavados ou que presentaban problemas de estabilidade na súa exposición á intemperie ata a consolidación dalgunhas das construcións escavadas.

Unha vez terminada a fase de excavación doxacemento realizouse a diagnose do estado de conservación das estruturas recuperadas para avaliar o seu estado e concretar o proxecto de conservación e a posta en valor.



Tapado

O tapado das estruturas ten un carácter provisional de protección e realizouse cubrindo a superficie escavada cun material xeotextil que actuaba como membrana e, sobre el, un reencho de grava e area que funcionaba como protección física das estruturas e contribuía ao drenaxe natural do terreo, evitando modificar as condicións hidrolóxicas e a acumulación de auga en determinados puntos, que podía resultar nociva para a estabilidade das estruturas.



Limpeza
A limpeza das estruturas realizouse empregando brochas e cepillos para eliminar a terra acumulada tanto nas xuntas como no interior dos muros. Utilizouse igualmente, e de forma controlada, un aspirador industrial para eliminar a terra depositada nos lugares menos accesibles.

Drenaxes
Para facilitar a drenaxe no interior das estruturas instalouse unha tubería de drenaxe enterrada co fin de evitar a formación de cárcavas e a perda de compactación dos depósitos que podían danar a estabilidade das estruturas.

Tamén se facilitou a circulación do auga no sentido da pendente natural do terreo, para evitar que se acumulase no interior das construcións, escavando ata gabias de drenaxe no exterior das áreas intervidas.

Nos puntos de maior profundidade, onde a pendente natural do terreo se xunta co perfil de escavación, colocouse unha tripla capa de xeotextil, grava e area para facilitar a drenaxe natural.

Consolidación
O seu obxectivo era reforzar as estruturas e mellorar a coherencia e as propiedades mecánicas dos materiais.

A consolidación dos muros realizouse mediante o recho e, nos casos necesarios, a reposición de morteiros de xunta.

Esta tarefa, que en certo xeito modifica o aspecto dos muros, é fundamental e necesaria para poder garantir a estabilidade destes elementos estructurales no seu estado residual e xa modificado polas reformas da época, o paso do tempo, derrubos, o abandono e o período de enterramento. O noso papel consistiu en facer o minimamente necesario para aseguralos estructuralmente, como engadir o elemento cementante que tiveron no momento en que esas construcións foron utilizadas pero que se perdeu co paso do tempo.

A consolidación centrouse prioritariamente nas filadas superiores dos muros que están parcialmente desmanteladas e que son a parte máis vulnerable.

Restauración
Levouse a cabo algunha reconstrución parcial buscando únicamente devolver a estabilidade estructural ás construcións con problemas que puxesen en perigo a súa integridade ou, nalgún caso, para facilitar a lectura daquelas parcialmente conservadas en planta ou en alzado, repoñendo elementos que permitisen completar a comprensión. Esta última actuación realízase baixo o criterio de mínima intervención necesaria e únicamente cando exista a información ou os indicios que nos permitan saber con seguridade a morfología da construción orixinal.

Evitamos en todo caso as reconstrucións imaxinativas e, cando se engadiron filadas nos muros orixinais, empregouse un elemento diferenciador, pequenas pezas de pizarra serradas colocadas cunha separación de 10 cm na base das filadas engadidas, de maneira que fosen reconocibles e que permitisen facer unha lectura clara para distinguir o muro orixinal conservado da parte engadida.

As fotos (xuño de 2014) son de INICIARTE. Nesta ligazón tedes máis fotos.

15/9/14

Mámoas de As Cabanas (Nogueira de Ramuín, Ourense)


Hai uns meses e durante unha visita pola Ribeira Sacra tiven a oportunidade de tirar as fotos que ilustran esta entrada. O texto procede dos paneis informativos alí colocados.

O parque de mámoas de As Cabanas é un conxunto de sete enterramentos monumentais que datan entre o 4.500 e o 2.000 a.C. O cemiterio sitúase no tramo final da divisoria de augas entre os vales do Miño e do Sil aproveitando unha penechaira delimitada por tres grandes afloramentos graníticos.

No concello ourensá de Nogueira de Ramuín e a uns 750 metros de altitude sitúase a parroquia de Moura. No lugar coñecido polo nome de As Cabanas podemos ver un conxunto de sete túmulos ou mámoas que agochan no seu interior os restos dunha cámara funeraria ou anta, espazo destinado á inhumación dos diferentes membros dos grupos humanos da contorna.


Segundo os arqueólogos que puxeron en valor este xacemento “este cemiterio prehistórico podería estar a delimitar o territorio dos primeiros agricultores das actuais terras de Nogueira de Ramuín”. De feitos, se miramos ben aínda podemos atopar unha antiga cruz de termo nun dos esteos do monumento coñecido como M6.


Actualmente os sete túmulos presentan cráteres de violación e tan so catro deles teñen aínda restos da cámara (parte superior dos esteos) e de coiraza.

Fotos: Iniciarte

17/7/14

Museo do Prado: vídeo promocional

7/7/14

Sen comentarios XLVI: Quiroga (Lugo)

O xornal Público.es publicou unha selección dos dez edificios máis feos de España. Sendo unha unha escolma moi discutible non me resisto a facer eco da peza que escolleron en Galicia. É esta:

O edificio, que cualifican como “Exín Castillos”, está situado en Quiroga, Lugo, e, segundo conta A Voz de Galicia, non ten licenza urbanística. Parace ser que o seu promotor é o hostaleiro José Luís Ferreiro.

26/6/14

Boas vacacións.

23/6/14

Ricardo Boán: vivenda modernista na rúa san Nicolás da Coruña


O grupo de arquitectos que fixeron obras de carácter modernista na Coruña é reducido así como tamén é reducida a presenza  cronolóxica dese movemento arquitectónico na cidade.  Lembrade a etiqueta de "Arquitectura coruñesa" en Iniciarte. Un deses arquitectos foi Ricardo Boán y Callejas.


Nado en Cuba , máis concretamente na Habana, no 1880, estudou en Madrid onde conseguiría acadar o título de arquitecto no 1905. Durante os dez anos que puido exercer a súa profesión, pois morrería en 1915 con tan só 35 anos, traballo en exclusiva na Coruña. Xunto a Antonio López Hernández foi un dos responsables da introdución da estética modernista na cidade. Desgraciadamente aínda non contamos cun estudo en profundidade de toda a súa obra.
A vivenda da rúa san Nicolás 11-13, está ubicada xusto enfronte á igrexa de san Nicolás, obra inicialmente deseñada polo mestre do barroco de placas Simón Rodríguez. A edificación é un tanto estraña en canto pode significa o culminación do decorativíimo modernista de Ricardo Boán.


Foi deseñada nun solar que ventila a dúas rúas, á xa sinalada de san Nicolás (cunha fachada de 9,80 metros) e a da Barreira (7,30 metros de fachada). O proxecto foi asinado en maio de 1912. Se tedes oportunidade podedes admíralo no Arquivo Histórico Municipal pois o  debuxo da súa fachada é espectacular. Inicialmente proxectou un baixo e un primeiro andar destinados a comercio, mentres que o segundo andar e o ático serían para vivenda.  Mais en 1930 Leoncio Bescansa, outra figura clave na arquitectura coruñesa, ampliaría o ático e aumentaría outra planta.
O baixo e o primeiro foron deseñados como espazo abertos tendos pasarelas laterais. Desgraciadamente tanto a decoración como a distribución do baixo foron moi alteradas mais, pola contra, paréceme, que a do primeiro foi respectada.


As vivendas estaban artelladas ao longo dun corredor con forma de S, contando ademais con dous pequenos patios aos que ventilan as habitacións interiores e a escaleira.


Mentres que a fachada da rúa da Barreira ten un eixo central que marca a súa simetría, a de san Nicolás conta con dous eixos, un que marca o acceso ás escaleiras e vivendas superiores e outro para o local comercial do baixo (inicialmente foran un almacén para utensilios do fogar e na actualidade é local de máquinas de xogos)


A fachada principal conta con toda a gama dos elementos decorativos típicos do modernismo coruñés e que amosan unha das características deste estilo na cidade, a unión de diversos traballos artesanais en ferro, vidro ou madeira: columnas, cariátides, galerías en varias cores, ferraxes creativas, vidros e mesmo curiosos ladrillos. Ademais conta coa introdución novidosa de arcos de ferradura. O decorativismo semella que sobrepasou os seus propios límites.


Nesta fachada cabe salientar ademais dos dous eixos e do esceso de elementos decorativos, o balcón curvo do primeiro andar así como unha tripla arquearía de peculiares curvas.


Bibliografía:
Xosé Luis Martínez Suárez e Xan Casabella López. A Coruña 1890-1940. Catálogo de arquitectura.  A Coruña, COAG, 1989.

Esteban Fernández Cobián. A Coruña. Guía de arquitectura. A Coruña, COAG, 1998.

16/6/14

Manolo Paz: visita á súa fundación

Despois duns días moi intensos (montaxe dunha exposición, inauguración, compartir moitas horas nos centros educativos de Cambre) e como remate do proxecto "Obxectos da Terra" dentro do Programa "Arte na Escola", visitamos a Fundación Manolo Paz en Cambados. Un espazo espectacular, cheo de arte e de tranquilidade onde a presenza de Manolo e Xulia invade de agarimo o estado de ánimo do visitante. Moitas grazas, benqueridos.