16/1/17

Sen Comentarios

No concello de Barreiros ao pé da Praia das catedrais, un exemplo máis do inxenio galego: pura reciclaxe. Fixádevos ben pois "Se alquila".





9/1/17

O Bosco: "O xardín dos soños"

O BOSCO, EL JARDÍN DE LOS SUEÑOS,  dirixido por José Luis López Linares, galardonado con tres premios Goya e nominado aos Emmy. É documental de 90 minutos centrada no cadro máis importante do pintor e un dos máis icónicos do mundo: O xardían das Delicias.

EL BOSCO: El Jardín de los Sueños (Bosch: the Garden of Dreams) from Versión Digital on Vimeo.

6/1/17

O Bosco: O Inferno no Xardín das delicias. Unha descrición.

Na táboa dereita (do Tríptico do Xardín das delicias)  represéntase
o Inferno. Xunto aos omnipresentes demos, volvemos atopar formas que parecen vainas xigantes, como a que, no centro da parte superior, transformouse nunha gaita de cor rosa ao redor da cal uns diaños bailan unha danza infernal. Baixo a gaita, e sobre unhas augas xeadas e escuras,  vemos unha árbore morta, branca e enorme,  que ten rostro de home; a parte superior do seu aovado corpo ábrese para revelar unha desagradable escena de taberna que continúa mostrando o dominio dos apetitos que xa vimos na táboa central. O Bosco realizou un debuxo moi acabado deste home-árbore, no que unha ominosa curuxa está pousada sobre unhas ramas secas que saen do tronco. Debaixo, da cavidade que alberga a escena tabernaria sae un estandarte coa deostada media lúa islámica (na táboa do Prado, este estandarte contén outra gaita, instrumento campesiño e, entre outras cousas, emblema da tolemia). É significativo que o home-árbore ocupe na táboa do Inferno a mesma e destacada posición compositiva que a fonte da Vida na táboa esquerda e o estanque coas mulleres na central. E a danza circular, no disco que coroa a súa cabeza, remítenos aos xinetes que igualmente en círculo desfilan en torno ao estanque na táboa central. Esta figura demacrada que volve a cabeza para mirarnos encarna a perda última da condición humana: encarcerada, inmobilizada como unha árbore na xeada escuridade do Inferno. Atada aínda ao pecado capital da luxuria, viuse reducida a un receptáculo baleiro, descolorido e impotente.

Analogamente, obxectos que procuran pracer na música e o xogo (dados, taboleiros, naipes) hanse trasmutado no Inferno en xigantescos instrumentos de tortura. Desta maneira, o arpa e o laúde dos anxos ou a zanfoña dos esmoleiros ensartan ou atormentan doutro xeito a diminutas vítimas humanas. Así, polo procedemento de investimento, os praceres terreais convertéronse en torturas satánicas. Hai enormes útiles metálicos que, fabricados polo home, aquí empréganse con todo para o suplicio: coitelos, farois, patíns de xeo. Á dereita do home-árbore, un cabaleiro en armadura e cun cáliz na man, pero en cuxo estandarte figura un funesto sapo, está a ser esnaquizado por uns cans demoníacos. Baixo el e á súa dereita, outros demos torturan e matan, cun coitelo e un farol de enormes dimensións, a homes espidos. Na parte inferior da táboa, noutra escena do mundo ao revés, un xigantesco coello exhibe na súa lanza a peza que se cobrou, un cazador.

Por todo o primeiro plano desta táboa do Inferno, os castigos que merecen os Pecados Capitais están concibidos de maneira que reflicten os excesos cometidos na terra polos seus autores. Abaixo, á dereita, a un orgulloso escribano ou avogado preséntanselle uns documentos oficiais cos seus respectivos selos, documentos que presumiblemente conteñen un pacto co Diaño; ao mesmo tempo, unha celada de cabaleiro atácalle por diante mentres unha porca ben criada que leva unha toca de monxa obrígalle a abrazala. Unha muller vanidosa e lasciva, cun sapo no peito espido, é suxeitada por detrás por un escuro demo con aspecto de lobo e vese obrigada a mirar no interior do cu-espello doutro diaño agachado. Á súa dereita, un glotón vomita nun pozo mentres, ao seu lado, un avaro do que só vemos o traseiro defeca moedas nesa mesma fosa. E xa xusto lindando co bordo a táboa, un preguiceiro segue durmindo na súa cama, cun demo semioculto por compañía. A todas estas escenas de Pecados Capitais que ocupan o primeiro plano podería aplicarse a expresión "a tal delito, tal castigo", e o que antes era goce terreal converteuse no Inferno en tormento físico e mental.

De lonxe e no medio da noite combaten exércitos diabólicos, e xorden as chamas de edificios baleiros e perfiladas montañas. Podería ser o propio Satanás a enorme figura con cabeza de ave (outro investimento, neste caso das aves xigantes  do xardín central) que, sentada nun alto trono, devora almas para logo defecarlas no escuro pozo do Inferno. Leva por coroa unha pota, o que parece indicar que tamén o pracer para comer representado na táboa central hase pervertido aquí para converterse nun consumo de almas.


Larry Silver. "Crímenes y castigos. Los infiernos del Bosco". Pp-115-133 En El Bosco. La exposición del V Centenario. Madrid, Museo del Prado, 2016, citas das pp. 118-120.

26/12/16

Os paradoxos do Bosco

Texto do catálogo da exposición "El Bosco. La exposición del V Centenario" do Museo do Prado (maio-setembro 2016)

Unha tensión irreductible percorre a visión e a arte do Bosco. Un dos seus paradoxos reside no feito de que critica, rexeita e despreza a cultura popular, pero case sistemáticamente utiliza os seus métodos expositivos: xogos visuais baseados na súa linguaxe e expresións coloquiais, práctica da sátira, simbolismo inverso…, á vez que incorpora mitos e temas das súas representacións públicas. Álzase así contra a ´tolemia´ da plebe e a súa consiguiente depravación, pero empregando constantemente (de xeito consciente ou inconsciente) motivos e procedementos retóricos que proveñen desa mesma plebe.

Outro paradoxo consiste en que condena a marxinalidade e á vez rende culto a unha versión sublimada da mesma: a retirada do mundo que encarnan os ermitaños e anacoretas na súa vida de austeridad e coraxe ante os asaltos do demo. Arremete contra moitas formas de conduta antisocial e reproba a todos os que viven na periferia da sociedade, pero ao mesmo tempo adopta como modelo ao santo outsider que a abandona e convértese así á súa vez en marxinado.

Un terceiro paradoxo está en que defende o comedimento, a sabedoría e a vida ordenada e rexeita todas as modalidades de conduta impulsiva e de ´tolemia´ (que equipara co pecado e o mal) , pese ao cal cultiva ao mesmo tempo invencións artísticas descabelladas, caprichosas e impredicibles, así como unha liberdade excesiva (o que os seus contemporáneos denominaron grylli, drôleries ou disparates).  Critica ferozmente a ´tolemia´ en todas as súas formas, pero adopta unha estética baseada nesa mesma condición. Así, unha sensación de tensión interior impregna, por non dicir creba, a creatividade do Bosco.


Cuarto paradoxo: aínda que rexeita sistemáticamente as preocupacións terrenais, apoia a austera retirada do mundo -cos inflexibles anacoretas como exemplo por excelencia- e presenta a Xesús como modelo definitivo, ao mesmo tempo desenvolve un código ético de carácter case totalmente profano. E para representar ese sistema moral non relixioso adopta ata o formato ´santificado´ do tríptico.

E un último paradoxo: o Bosco arroxa ao Inferno a grupos enteiros dos seus semellantes, especialmente aos pobres e os ´antisociais´, pero con todo toma como modelo profano do arrepentimento a un humilde vendedor ambulante, desastrado e vagabundo, que levou unha vida de pecado.

Toda a obra do Bosco posúe un ton e unha mensaxe moi moralistas, claramente destinados a reformar ao seu público; con todo, codifica de tal xeito as súas invencións que o efecto xeral é dun hermetismo difícil de entender: “O sabio fala en adiviñas”. Pero esta formulación é acorde coa súa actitude racionalista: só o individuo intelixente -é dicir, o que quen de descifrar as súas persoais cavilacións- pode alcanzar a sabedoría e a virtude. Os espectadores estúpidos non son dignos de acceder a esa mensaxe e ao comportamento moral, e xa que logo quedan excluídos dos seus ensinos.


O Bosco defende os valores e normas da burguesía urbana e de (a súa interpretación) a fe católica, pero faino dun modo que podería facernos sospeitar o contrario, ata crerlle culpable de herexía. Parece que en torno ao ano 1500 houbo nos círculos da aristocracia e a corte española certas tendencia ideolóxicas que, aínda que non estrictamente heterodoxas, si estaban vinculadas ás pantasmas apocalípticos e mesiánicos acolleitos pola orde terceira de san Francisco e outros grupos pouco definidos, e que allanaron o camiño para que existise un interese pola vertente posiblemente herética do Bosco. Cara a 1520-1530 habían ir aínda máis lonxe algúns círculos humanistas, vagamente inclinados á heterodoxia, e é probable que visen no Bosco un espírito afín. (…) No ambiente español e hispanoborgoñón viuse inicialmente ao Bosco como un pintor ´curioso´, autor de fantasmagóricas invencións, pero enseguida interpretóuselle para darlle un contido espurio. Naceu así unha dobre lectura, a dun Bosco ortodoxo e outro herético, que se mantivo entre os autores do Barroco. Os paradoxos que son inherentes  á súa arte levaron inevitablemente a esa ambigüidade na súa interpretación, ambigüidade que chega mesmo ata os nosos días.

Paul Vandenbroeck. "Axiología e ideología en el Bosco". En El Bosco. La exposición del V Centenario. Madrid, Museo del Prado, 2016, pp. 91-113. Cita da páxina 111.

13/12/16

Punta do Castro (Seiruga, Malpica)

Ao carón da Praia de Seiruga no concello de Malpica, atópase o castro de Punta do castro. A salientar os dous muros e o foxo como únicos restos abservables a simple vista.











9/12/16

Sen comentarios: As "luces"de Malpica





5/12/16

Sen comentarios: Entre Caión e Baldaio


Con vistas ao muro

Porta de pouca "categoría"

Auga con vista ás Sisargas

Porta con moita "categoría"

Pois iso, Nunca máis


1/12/16

Aprendendo coas redes sociais?


Algo que sempre me chamou a atención é a insistencia que temos os docentes (algúns?) para estar continuamente reflexionando sobre a nosa práctica profesional e buscando novos camiños cos que traballar co noso alumnado.

Estas semanas atrás andiven fedellando co ordenador no curso “Ambientes persoais de aprendizaxe e redes sociais na educación”. Algúns dos seus obxectivos eran “non só as posibilidades que ofrecen as redes sociais como plataformas software de apoio á docencia, senón tamén como ferramenta imprescindible da aprendizaxe informal e colaborativa en rede, complemento hoxe en día imprescindible para o tradicional aprendizaxe formal”.  E, por suposto, tratar de empregalas co alumnado.

Igualmente tamén pretendía o curso ofrecernos “unha experiencia de aprendizaxe conectada a través da cal poder construír ou re-deseñar o seu Ambiente Persoal de Aprendizaxe (Persoal Learning Environment - PLE), e os procesos de aprendizaxe persoais, e entrar en contacto con outros profesionais e persoas interesadas na educación a través de diversas comunidades virtuais, é dicir, crear unha rede persoal de aprendizaxe”.

Tras reflexionar sobre a importancia/posibilidade que ofrece o traballo colaborativo na internet, foime moi interesante facerme reflexionar sobre a miña Rede Persoal de Aprendizaxe (PNL) xa que o traballo con Twitter ou cos RSS non me resultoume especialmente novidoso. Cos marcadores sociais non me levo, historicamente, moi ben pero achegueime, de novo, a Diigo.

Resultoume novidoso o concepto de Social Content Curation  ou Curación de Contidos. Consiste en seleccionar e facer coleccións de enlaces e recursos (taboleiros, tipicamente) para logo compartilos. Aquí practiquei co Pinterest.  Outros conceptos e ferramentas xa as emprego cunha certa regularidade como o de gardar e compartir na nube a través do Dropbox ou Google Drive.


Mais sen dúbidas destes cursos sempre queda unha boa sensación cando compartes e aprendes con iguais e cando, constantemente recibes ánimos dos titores. Así da gusto.

14/11/16

O Guerreiro do Castro do Lesenho


Na exposición “Lusitania romana, origen de dos pueblos”  do Museo Arqueolóxico Nacional puiden contemplar unha das xoias da arqueoloxía lusa: o guerreiro do castro do Lesenho. Este guerreiro na súa réplica recibe ao visita no exterior do museo e, xa no interior, pódese contemplar o orixinal. Considero que non está exposto da mellor forma posible xa que a súa visión non pode ser completa… e xa que estou criticón… tampouco entende iso de “dos pueblos”. Pero en fin…

Esta figura foi atopada no século XVIII no Castro do Lesenho (Campos, Boticas) no norte de Portugal. Representa a un guerreiro galaico da Idade do Ferro realizada en granito e depositada, actualmente, no Museu de Arqueologia de Lisboa.

Forma parte dun conxunto de catro estatua guerreiras que constitúen o achádego máis importante realizado neste castro situado a máis de mil metro de altura. Segundo consta na súa ficha museística podería representar unha imaxe dunha divindade, dun heroe ou dun príncipe da civilización castrexa.

Nesta peza pódense apreciar as características destes guerreiros castrexos: figuras exentas con atributos militares que sostén unha caetra, empuñando unha espada curta e con xoias no brazo e no pescozo con vestimenta curta.


12/11/16

Necesitamos a "curación de contidos"?


Debería comezar lembrando que é a “curación de contidos”? Seguro que o sabedes ben. Seguro que expresa ou implicitamente xa a estades a empregar. Das  varias definicións que deste barbarismo (nas ligazóns deste artigo poderedes atopar as súas orixes) circulan na redes poderíamos quedarnos coa que afirma, simplemente, que é “a selección de información que outros fixeron ou produciron sobre un tema” e que está exposta na rede (blogtiching)

Pero vos, benqueridos alumnos e alumnas, que sodes nativos dixitais (será certo?) necesitades formación no emprego da internet? Necesitades consellos e/ou formación sobre a busca, selección e restitución da información/formación que hai na rede?

Loxicamente o paso seguinte será discernir a calidade desa información. Pero… isto xa o facemos a cotío, ou non? Habitualmente seguro que comprobas a fiabilidade da fontes informativas na rede porque sabemos que hai unha serie de criterios que nos axudan a facelo. Xa que logo estamos a cumprir dous dos requisitos básicos das fases da “curación de contidos”, o filtrado das fontes informativas e da información e logo a súa análise. A seguinte fase sería a caracterización e, finalmente, a distribución da información selección.


Seguro que necesitamos a “curación de contidos”?

Eses proceso que máis ou menos implicitamente todos e todas realizades cando pescades na redes algunha información pode ser máis doado, produtivo e fiable empregando algunha das seguintes ferramentas (só vos poño as que me gustan ou emprego):

-Scoop.it: permítenos xuntar información, amosala e compartila.
-Pinterest: crea taboleiros sobre temas con información que imos seleccionando.
-Feedly, lector de feed.

Pero se queredes coñecer máis ferramentas visitade Educación 3.0 porque vos amosa case dúas ducias. E para repasar ide á vosa fonte preferida, a Wikipedia.