15/6/16

Xosé Manuel Castro, a ductilidade da pedra


Hai pouco Tempo tiven a oportunidade, ben acompañado, de achegarme ata o obradoiro do escultor José Manuel Castro. Foi un tempo de coñecer a súa evolución, vendo tanto as súas obras figurativas ata as súas características de “pedras cosidas“ o as “peles das pedras“. Foi un tempo onde a súa amabilidade estivo flotando sobre a calidade das súas obras. Tempo de coñecemento e de admiración polo seu traballo. Tempo de agradecemento e de paixón artística. Moitas grazas.


Non é moita a información que na hai na rede sobre este escultor. De xeito breve dicir que naceu en 1959 en Vilasuso (Ponteceso, A Coruña) onde continua a residir. Realizou estudos na Escola de Canteiros de Poio entre 1980 e 1985. Xa desde 1983 comezou a expoñer tanto en Galicia, no Estado como fóra, recibindo importantes recoñecementos.
 Xosé Manuel en 1985. Foto de El Hurgador

Da información que hai na rede podo salientar as seguintes entrevistas:
  


Entrevista publicada na Voz de Galicia co gallo da presentación do busto do sacerdote José Lado Río:
  
-¿A pedra segue sendo o seu material preferido?
-Non cabe dúbida que a pedra é ao que lle dedico máis tempo, pero á pedra entre comas porque ultimamente non fago traballos de cantería nin coa pedra que lle chaman granito do país. Uso pedras que consigo no entorno da miña aldea porque son moitísimo máis duras e, aínda que hai que traballalas con ferramentas especiais, como discos de diamante, consegues outras texturas, consegues brillos, pulidos, etcétera. Son un escultor que aplasta as pedras, que as pela, as oxida, as manipula ata convertelas en algo vivo.
-¿Que hai de certo nesa frase de que esculpir realmente só é retirar o que lle sobra á materia prima?
-Iso díxoo Miguel Ángel e realmente é iso. O importante é ver o que sobra porque se partimos de que hai un bloque e eu quero facer unha cara eu teño que ver a cara no bloque antes de facela, teño que saber onde vai ir o nariz ou que profundidade lle teño que dar aos ollos.

 Sobre cruceiros na Costa da Morte, tamén na Voz de Galicia

Fixen o primeiro cruceiro da praza da Malpica cando tiña 25 anos, por encargo do cura de entón, don Benigno. Díxome que podía facer o que quixera, pero que non puxera caras rindo», desveló ayer en O Couto el escultor pontecesán José Manuel Castro durante la presentación de Os cruceiros máis sobrandeiros da Costa da Morte, un exhaustivo estudio de José María Laredo Cordonié y Xosé María Lema Suárez, auspiciado por el Seminario de Estudos Comarcais. Para sorpresa de ambos, no fue el único «secreto», que el artista de Vilasuso (Ponteceso) puso ayer sobre la mesa. Contó, por ejemplo, que el cruceiro actual de Malpica es una copia exacta de aquel original. «O orixinal foi esmagado por un camión e non houbo forma de arranxalo, así que me pediron que fixera un igual», explicó. Y reveló, para sorpresa de Laredo, que él era también el autor del cruceiro parroquial de Cores. «O que máis chama a atención desta obra é que o Cristo está crucificado con catro cravos, algo excepcional, e o seu corpo queda totalmente pendurado das mans, coa cabeza caída e os xeonllos completamente flexionados», explica Laredo en el libro presentado al calor de la lareira de la Fundación Pondal. «E que pensei que esa sería a postura lóxica se se crucificase a alguén», dijo Castro con naturalidad y picardía. Además, descubrió por qué en el capitel talló cabezas de demonios: «Porque mo permitiu o cura».



Do que hai escrito sobre el, paréceme moi interesante o artigo de licencia en Historia da Arte Marta Gerneno, da que copio os seguintes parágrafos:

"Unha das máis sólidas e orixinais respostas desde a poética que permite a pedra



(...) partindo da tradición dos antigos canteiros e da súa relación empírica co material, inscríbese entre os renovadores da escultura galega que, en torno á década dos oitenta, formularon un novo expresionismo directamente vinculado ás características matéricas e á súa poética intrínseca. (...) É así como a súa obra "modela" o rexo granito ata facer del unha materia aparentemente plástica e dúctil proporcionando á súa tradicional interpretación de elemento indomable unha nova significación.



(...) é un artista que xorde da canteira máis tradicional e desemboca nunha proposta conceptual, é obsesiva a súa loita simbólica coa pedra á que trata de coser (Pedra cosida), atar (Pedra atada) ou comprimir e espremer (Pedra enferma) a partir do eclecticismo que fai coa antiga maneiras de traballar o granito e outros materiais cun tratamento “antiético“. Pretendendo “dominar“ a pedra, o artista (...) describe a súa loita coa materia, desde a vitalidade da vertical ata que a reduce a estado natural.



(...) Castro representa, co claridade, a nova poética que asume o artista canteiro na Galicia dos oitenta, amosándonos como a tradición e o tratamento escultórico pode seguir a reflectir o xenio local, a identidade dun pobo ou dun país, sen recorrer ao costumismo de sempre e á formas expresivas herdadas e nunca cuestionadas. (...) Detrás de cada pedra hai unha idea, a capacidade de reflexionar en torno á vida e ó que acontece ó seu redor, unha paixón que se encerra e que lle leva ó home algo que transcende á precaria condición humana: un modo de ser absoluto. Castro pretende, ademais achegarnos á plasticidade da pedra, ás máis variadas formas ou volumes que pode adoptar.



(...) O granito, sen dúbida, na obra de Xosé Manuel castro adquire unha dimensión abstracta e orgánica, expande a súa materialidade, esprémese como natureza, independízase como obxecto. Ás veces o granito vístese de inocencia purificada que atopamos nas formas simples e simbólicas ou mesmo na humanidade recorrente dos afectos. Pero a pedra foi máis ca pedra e o artista pretendeu ensamblar os seus fragmentos, facela partícipe dunha situación espacial: foi instalación enmarcada nun marco e na historia.



En definitiva, e a modo de resumo, a orixe do seu traballo escultórico aparece unido ao "oficio de canteiro" no sentido máis tradicional. Sen embargo dotará a pedra dunha dimensión inédita, ao convertela en obxecto de experiencia conceptual, máis alá dos seus límites clásicos e icnográficos. Na primeira metade dos anos 80 a súa loita simbólica coa pedra é unha obsesión e presenta un repertorio insual de descodificacións, porque o escultor coserá a pedra, ataraa, estiraraa ou comprimiraa, presentaraa nos seus estados “débiles“ ou disfrazaraa. Este ritual sinestésico lígase á imaxe histórica do simbólico menhir, á instalación circular ou ao aliñamento, pero tamén a un ideal de transcender a función decorativa do obxecto-escultura. Detrás de cada pedra existe unha idea, a capacidade de reflexionar en torno á vida e á súa circunstancia persoal. O reflexo dunha paixón (...) que transcende a precaria condición humana: un modo de ser absoluto. Os seus traballos nos noventa indagan máis no terreo da plasticidade e do orgánico, pero afirma que “Sigo a considerarme un ´escultor da pedra´ exclusivamente“.



Marta Gerneno. Xosé Manuel Castro. En “Artistas Galegos. Escultores. Realismos, abstracións“. A Coruña, Nova Galicia Edicións, pp- 282-307.


Tamén é de salientar que un dos meus refuxios preferidos, Cultura Inquieta, tenñe adicado unha entrada e onde veredes fotos de boa calidade. Tamén hai boas fotos da súa obra en EL Hurgador, en Esdiario ou tamén son magníficas e recentes as de Moncho Piñeiro.
  

Para seguirlle a pista a este artista non deixedes de visitar o seu blog nin o seu Facebook.


Moitas grazas, artista.

5/6/16

Oscar Tusquets: "Os arquitectos e a fotografía"

“Han quedado atrás los tiempos en que un arquitecto creaba su prestigio gracias a sus edificios, de la opinión de quienes los habitaban, los habían construido o al menos podían visitarlos. Hoy el prestigio que posibilita encargos públicos relevantes viene del mundo académico, de las cátedras universitarias, de las conferencias y congresos internacionales, de los libros y sobre todo de las revistas. ¿Y qué publican las revistas de arquitectura? Fotos, bellas y sofisticadas imágenes desde los pocos pero espectaculares puntos de vista que ofrece la obra, los que han concentrado la mayor dedicación y empeño por parte del autor que, consciente de que su talento se juzgará por estas reproducciones, ha sacrificado la riqueza del conjunto a hacerlos posibles. Hasta los arquitectos más vacunados no somos inmunes a tolerar, en un momento de debilidad, un defecto evidente en nuestro proyecto escudándonos  en que no es detectable en fotografía. Es tal la falta de escrúpulos de nuestros colegas famosos a este respecto que mortificarnos con excesivo rigor  acaba pareciéndonos ridículo.

Los arquitectos, conscientes de lo que nos jugamos con las fotografías de nuestras obras, intentamos controlarlas de forma muy estricta. Son muchos los arquitectos que prohíben la publicación de fotos no controladas por su estudio y que preparan la obra como un set para la sesión de fotos.  El gran arquitecto suizo Bruno Reichlin me enseñó las fotografías de una nave industrial que había conseguido terminar totalmente, limpiar y fotografiar con delectación sin que el buenazo del fabricante iniciase el montaje de una sola máquina que estaban seguros entorpecería la pureza del espacio. Pero esto viene de antiguo pues en las fotografías del Pabellón Alemán en la Exposición del 29 en Barcelona, que han inundado los libros de arquitectura moderna y que fueron controladas estrictamente por Mies, no aparecen las puertas de acceso que, aun siendo vidrieras, interrumpían algo la continuidad exterior-interior tan soñada por el arquitecto. Así que, antes de que las montasen, organizó la sesión fotográfica oficial y esta imagen tergiversada es la que ha pasado a la historia, hasta el punto de que los arquitectos responsables de su reconstrucción han tenido que echar mano de anónimas fotografías de prensa y de recuerdos personales de los supervivientes para deducir cómo era en realidad.

Por la misma deformación, Bernard Tschumi exige al fotógrafo que va a realizar un reportaje sobre su parque de la Villette que no tome fotos a plomo pues su arquitectura deconstructivista no acepta este tipo de visión.

(…) Los arquitectos y los fotógrafos somos conscientes en el fondo de las limitaciones para explicar un edificio. Las fotos nos engañan con la escala, no reproducen con propiedad los pequeños espacios interiores, no dan idea de los recorridos. Una foto no te envuelve, ni puedes girar a su alrededor. Una buena filmación puede paliar estas limitaciones visuales, pero ¿qué pasa con la acústica, con las temperaturas y los olores, con la textura del material que tocamos?"


Oscar Tusquets Blanca. Más que discutible.  Barcelona, Tusquets Editores, 2002, pp. 101-105

30/5/16

Julio Galán. Vivenda na Praza de Lugo, 22. A Coruña


Julio Galán. Vivenda en Praza de Lugo, 22, 1910-1911. A Coruña

Dentro do Modernismo arquitectónico coruñés, ese que se caracterizou por un novo concepto unitario da fachada, a re-interpretación da tradicional galería e a integración estética de diversas profesións (arquitectura, ebanistería, traballo co vidro ou co ferro), este edificio de Julio Galán foi sempre o meu preferido. Ademais cono na primavera do 2016 rematouse coa súa rehabilitación, creo que é un bo momento para tirarlle unas fotos e escribir unas liñas.

Deseñado en 1910 sobre un solar estreito e alongado (8,50 metros na fachada e 34 metros de longo, aínda que só foron ocupados 26 pois 8 ficaron libres como patio) como é o habitual no primeiro ensanche coruñés, caracteriza a típica vivenda burguesa de inicios do pasado século. Non obstante hai que salientar que o primeiro deseño carecía de patios interiores e que a liña do ático estaba recuada con respecto á fachada. Así contaban orixinalmente de cociña e comedor, que ventilaban ao patio traseiro e que ademais estaban unidos por unha galería con baños. Debemos lembrar que orixinalmente a galería non estaba na fachada senón no parte posterior da edificación. Tiña sete dormitorios dos que cinco ventilaban a dous patios interiores e os outros dous sen ventilación ao exterior pois o facían a través senllos gabinetes. Finalmente e na fachada ubicáronse dous gabinetes e unha sa no centro, dando lugar aos tres ocos da fachada.

A planta definitiva foi estruturada a partires da escaleira interior de catro tramos e un corredor central que artella toda a distribución interior.

A fachada de tres ocos, como xa dixen, ten galería no central e balcón nos lados. A galería central percorre os tres primeiros andares, tendo o cuarto tres balcóns.

A fachada é dunha grande riqueza ornamental, con todo un grande abano de motivos decorativos tanto na madeira da galería coma no ferro dos balcóns e mesmo  os curiosos “ollos” sobre fondo vexetal do último andar. Poderíanse salientar os seguintes elementos decorativos, ademais dos “ollos”:  cenefas con motivos florais, dentículos xeometrizados, capiteis, claves, ménsulas, diferentes tipos de pilastras en cada andar, rexerías de portas e balcóns.

A galería central da fachada vai “adelgazándose” visualmente a medida que gaña altura xa que as pezas de apio van variando en cada andar.

Bibliografía:
 Fernández Cobián, Esteban, A Coruña. Guía de Arquitectura. A Coruña, COAG, 1998.

Martínez Suárez, Xosé Luis e Casabella López, Xan. Catálogo de Arquitectura. A Coruña, 1890-1940. A Coruña, COAG, 1989.

23/5/16

The D in David

Rematemos o curso con algo de humor.

Trátase dun curto de animación creado polo talento de dous estudantes do Colexio de Arte Ringling, Michelle Yi e Yaron Farkash. Este proxecto de animación foi presentado como tese. Na curta vemos un David avergoñado e humillado por outras obras de arte no museo polo seu desnudez e especialmente para a pequeñez dos seus atributos. A estatua só ten que buscar unha solución para ocultar a súa parte íntima,fuxe do museo e refúxiase no interior dunha tenda por departamentos, onde foi ben recibido por algúns maniquíes.

A idea de "O D en David" veu a Michelle Yi estudar e observar a escultura anatómica de Michelangelo. A moza dixo, rindo: "Eu sempre pensei que era moi pequeno." O humor desta curta de animación é doce e non provocativa, os chistes curtos e gags visuais son moi divertido. 


Visto en Click virale.

19/5/16

O comisario Jaritos e Calatrava


No contexto das obras previas á celebración das Olimpíadas do 2004 en Atenas o admirado Márkaris constrúe nove relatos. No primeiro deles atopamos o seguinte dialogo:

"Me llevo el teléfono al oído y me tapo el otro con un dedo, a ver si consigo oír algo. La voz de Vlasópulos llega del más allá.
-Comisario, tiene que ir al Estadio Olímpico enseguida. Es muy urgente.
-¿Por qué? ¿Se ha venido abajo el techo de Calatrava?"

Petro Márkaris. Un caso del comisario Jaritos y otros relatos clandestinos. 2005




En Wikiarquitectura tedes más información sobre esta obra de Calatrava ou desde un punto de vista máis técnico en  e-ache.  Hai tempo o xornal El Mundo publicou unha reportaxe sobre a situación da obra despois de dez anos.


16/5/16

O complexo Habitat 67 na literatura

Hai anos xa vos contei algo de impactante obra, Habitat 67 en Montreal. Hoxe copio o texto dunha magnífica novela:

“La agente Lacoste, como todos los nacidos en Montreal, conocía Habitat, el extraño y exótico complejo de viviendas creado para la Expo del 67. Aquellos edificios fueron considerados vanguardistas en su momento, y todavía lo eran. Estaban en Cité du Havre, en el río San Lorenzo, y eran un tributo a la creatividad y la imaginación. Una vez visto, Habitat no se olvida. En lugar de un edificio cuadrado o rectangular para alojar a la gente, el arquitecto había diseñado cada habitación en un bloque separado, como un cubo alargado. Parecía un montón de bloques de construcción infantiles revueltos, apilados unos encima de otros, uno conectaba con el de encima, otros con los de abajo, otros con los de al lado, de modo que la luz del día penetraba en el edificios y todas las habitaciones estaban iluminadas por el sol. Y todas las habitaciones tenían una vista espectacular, ya fuera del gran río o de la magnífica ciudad.”
Louise Penny. Una revelación brutal. Madrid, Salamandra, 2015

3/5/16

Urbano Lugrís: o seu universo mariñeiro

Video elaborado para a exposición do Consello da Cultura Galega "Galicia 100"

2/5/16

Dadaísmo

25/4/16

Picasso: autorretratos

15 anos de idade (1896)


18 anos de idade (1900)

20 anos de idade (1901)

24 anos de idade (1906)


25 anos de idade (1907)


35 anos de idade (1917)


56 anos de idade (1938)

83 anos de idade (1965)


85 anos de idade (1966) 


89 anos de idade (1971)


90 anos de idade (30 de xuño 1972) 


90 anos de idade (2 de xullo de 1972)

Visto en Cultura Inquieta.