23/10/14

O Anfiteatro Flavio e "Los asesinos del Emperador"


Santiago Posteguillo na súa novela "Los asesinos del emperador" fai a seguinte descrición do Coliseo (aínda non era sía chamado popularmente) no día da súa inauguración  polo emperador Tito, fillo de Vespasiano.

Capítulo 71
“La inauguración del Anfiteatro Flavio

Roma, 80 d.C.

El anfiteatro Flavio se alzaba desafiante y orgulloso en el corazón de Roma. (…)

Habían hecho falta diez años de constantes trabajos para poder inaugurar aquella mole de piedra. El mayor anfiteatro del mundo se erigía en tres grandes plantas exteriores, que, a su vez, se subdividían en el interior en más pisos donde el pueblo encontraba acomodo, más próximo o más alejado a la arena, de acuerdo a su clase social: el emperador y los senadores en un primer nivel; los oficiales de la guardia pretoriana, del ejército y de otros cuerpos armados y los diferentes servidores del Estado en un segundo nivel; los soldados y los ciudadanos en general en el tercero; más arriba los pobres y los esclavos y, finalmente, en el último piso, las mujeres, con excepción de las sacerdotisas vestales o de las mujeres de la familia imperial que, por supuesto, estaban en el primer nivel.
Reconstrución da fachada co cuarto piso xa engadido

Cada uno de los tres pisos exteriores se asentaba sobre ochenta arcos y en cada arco se alzaba hermosa una estatua.

El público se arracimaba por centenares, por miles, en cada una de las setenta y seis puertas que daban acceso al gigantesco recinto. (…) No cabía tanta gente como en el circo Máximo, eso era cierto, pero era una obra imponente en su aspecto exterior por su infinita altura y porque, además, en su interior iban a poder presenciarse los más terribles, a la par que audaces, combates de gladiadores, bestiarii y ejecuciones de todo tipo.

(…) Ochenta arcos y, en ellos, setenta y seis puertas para el pueblo. Así quedaban cuatro arcos más para cuatro puertas especiales: una destinada para uso particular del emperador y su familia, otra para las vírgenes vestales y los principales sacerdotes y, por fin, la Puerta de la Vida y la Puerta de la Muerte, que conducían directamente hasta la mismísima arena del centro del edificio. Por la Puerta dela Vida saldrían los gladiadores a luchar y por la Puerta de la Muerte saldrían retirados los cadáveres de los gladiadores muertos o de los presos ejecutados.”

20/10/14

O Arco de Tito e "Los asesinos del emperador"


Xa vos teño falado do Arco de Tito mais imos ler como Santiago Posteguillo no capítulo 61 da súa obra "Los asesinos del emperador" describe a entrada en Roma de Tito e das riquezas saqueadas en Jerusalén e que logo serán esculpidas nos relevos historiados do interior do arco.


“Roma, primavera de 71 d.C.

El triunfo de Tito fue colosal. Miles y miles de libras de oro y plata, de joyas y alhajas de todo tipo y de decenas de objetos sagrados para los judíos –como la Menorá, el gran candelabro de siete brazos de oro macizo que, desde tiempo inmemorial, había estado preservado de todo y de todos en el Gran Templo de Salomón, de donde lo sacaron los legionarios de Tito antes de que fuera consumido por las llamas- desfilaron ante los asombrados ojos de los romanos.

La exhibición resultó apabullante, admirable, casi cegadora para todos los que atestaron las calles de Roma aquella mañana. Y no sólo eso, sino que además se pasearon cubiertos de cadenas a varios centenares de judíos, sicarios y zelotes, apresados en los últimos días del gigantesco asedio de Jerusalén. (…) El pueblo estaba exultante, enfervorecido por una victoria de la que ahora paladeaban ese regusto feliz que daba ver enormes riquezas y ejércitos rendidos a los pies de su César, primero, y del emperador, después….

16/10/14

O Circo Máximo: recreación dixital

O Circo Máximo, (en italiano Circo Massimo; en latín Circus Maximus, «o circo máis grande») creado baixo o mando do quinto rei de Roma, Lucio Tarquinio Prisco, foi un estadio para carreiras de carros da Antiga Roma. Situado en Roma, capital de Italia, levantouse no val entre os montes Aventino e Palatino. Foi o maior circo da antiga civilización romana cos seus 621 m. de lonxitude e 118 m. de anchura. As súas bancadas podían acomodar a uns 250. 000 espectadores, segundo estimacións modernas, e a súa configuración foi modelo para todos os circos que os romanos construíron en numerosas cidades do seu imperio. Na actualidade só queda a planta do antigo estadio e o seu solar é un parque público de Roma.



13/10/14

Anfiteatro de Siracusa (Sicilia)


O anfiteatro de Siracusa pertencente á idade imperial, moi probablemente ao terceiro século d.C., é considerado un dos anfiteatros máis significativos do seu xénero. Pudo ter unha capacidade para 15.000 espectadores.

A súa forma elíptica ten unha extensión de 140m x 119m. Nel podemos observar dúas arcadas, a norte e a sur que era a que servía para dar paso aos gladiadores e ás fieras, así mesmo sábese que na entrada principal máis meridional había un acceso de entrada aos carros para os espectáculos de cuadrigas.

O deterioro das gradas é debido ao uso das pedras como canteira para realizar as igrexas en época cristiá e a fortificación do bastión de Ortigia no século XVI por parte dos españois.

No entanto poden observarse aínda as dimensións da cavea para espectadores, as gradas estaban subdivididas en tres franxas horizontais, con escaleiras para poder acceder ás mesmas, ademáis está excavada na propia roca e unicamente as partes máis altas correspondentes aos asentos superiores están construídos sobre pedra engadida con posterioridade. Nas primeiras gradas, de mármore, figuran as inscripciones dos seus ocupantes que corresponden á nobreza siracusana e a grandes personaxes de relevancia de época romana tardía. Na parte superior das gradas o anfiteatro acababa cun pórtico de columnas.

Na area pódese contemplar aínda os orificios excavados (m. 15.50×8.70) e unha profundidade de 2.50 m., cubertos na antigüidade por un entarimado de madeira, e que servían mediante un acceso subterráneo de habitáculo desde onde os escravos facían a limpeza da area e onde tiñan as ferramentas para o equipamiento do espectáculo. 

A expoliación dos españois no XVI para fortificar a cidade mermou a altura da súa cavea. Aínda son visibles os dous accesos á area, o principal, ao norte conectábase cunha praza que permitía a entrada dos espectadores, mentres que o acceso Sur é o empregado actualmente para a visita ao anfiteatro. No xardín que precede a entrada ordenáronse sarcófagos provenientes da necrópolis de Siracusa e de Megara Hyblaea.

Texto de La Sicilia e fotos de Blanca para INCIARTE.

2/10/14

Teatro grego de Siracusa e "Las legiones malditas"


No libro "Las legiones malditas" de Santiago Posteguillo atopamos a seguinte descrición do teatro grego de Siracusa (Sicilia):


"… Plauto pensó con qué grandilocuencia el joven cónsul había empleado la palabra “gran” para referirse al teatro de Siracusa. Ahora, varado allí en el centro mismo de su escena, absorbiendo las dimensiones de aquella construcción, comprendía y compartía el sentido de las palabras del cónsul. 

Las gradas del teatro se extendían a ambos lados, excavadas sobre la ladera de la montaña, talladas en piedra, en un extensísimo diámetro de 140 metros. Estaban divididas en nueve secciones, nueve cúneos, separados por hasta diez escalares para facilitar el acceso y la distribución del público por todo el recinto con rapidez. El coro, como era costumbre en los teatros  griegos, era un amplio semicírculo para dar cabida a tantos cantantes y músicos como se deseara y la escena era de una enorme amplitud también. Todo en aquel teatro era megalítico, enorme, espacioso. Plauto se sonrió pensando en las estrechas plataformas de madera sobre las cuales estaba acostumbrado a actuar en el foro de Roma. Aquello era otro mundo, otra civilización. Por algo los griegos llamaban bárbaros al resto de los pueblos e incluían Roma en el calificativo. Pero además de las dimensiones, todo el teatro estaba engalanado con estatuas, inscripciones, grabados en piedra… había paseado por las gradas y había observado cómo en cada pared se podían ver tallados los nombre de diferentes dioses en unos lugares y, en otros, los nombre de los parientes de la familia del gran Herión II, el tirano bajo cuyo gobierno se construyó aquel teatro…"

As fotos son de Blanca para INICIARTE.

25/9/14

"O mundo de Cristina"

Andrew Wyeth. Christina´s world. Témpera sobre táboa, 1948, 81,9x 121,3 cm. MoMa.

Dentro do proxecto “Arte na escola” o artista Xosé Cobas expuxo no noso IES a súa visión do cadro de Andrew Wyeth “Christina´s world” de 1948. Foi moi interesante explicar aos visitantes da exposición de Cobas tanto a pequena historia do cadro de Wyeth como a re-interpretación de Cobas. 

Quen foi Andrew Wyeth

Este pintor, ao que moitos especialistas considera un “irritante anacronismo no mundo da arte”, é un dos máis admirados polos norteamericanos. Naceu en 1917 e faleceu no 2009. Está considerado como o “pintor do pobo” foi/é enormemente popular nos Estados Unidos. É fillo, irmán e pais de artistas. Na súa infancia estivo moi delicado de saúde. A súa primeira exposición, en 1937, foi un grande éxito pois vendeu todas as obras. O seu estilo é cualificado como realista e rexionalista. Os lugares onde residiu e os seus habitantes son os temas das súas obras. O seu estilo tivo una escasa evolución. Contou cunha gama cromática tendente á austeridade predominado as core da terra. A súa temática é relacionable coa dos artistas da “American Scene” interesados por representar o esencia do norteamericano. Ás paisaxe uniu o gusto por representar a figura humana. 

Foi tan popular nos Estados Unidos que foi o primeiro artista vivo ao que o Metropolitan Museum of Art de Nova Iorque organizoulle una retrospectiva en 1976. 

Christina´s world Pintado en 1948 cando Andrew tiña só 32, pasaría a converterse un elemento clave da cultura visual dos seus coetáneos, sendo xunto con “Gótico americano” de Grant Wood, un dos cadros máis coñecidos e valorados polos estadounidense. 

Empregou a Cristina e ao seu irmán Álvaro como modelos entre 1940 e 1968. Esta obra serviu para establecer a obsesiva fidelidade de Wyeth á xente que pintaba pois tal e como ten manifestado o propio artista “Canto máis estou cun obxecto, sexa un modelo ou un anaco de paisaxe, máis comezo ver o que non apreciaba”. 

A escena transcorre preto da residencia de verán do matrimonio Wyeth en Cushing, no estado de Maine. Vemos que na táboa retrátase de costas a una muller vestida de rosa e semella arrastrarse por un prado cara a una casa lonxana. Da muller non podemos saber a súa idade nin cal é a súa condición física (estaría incapacitada?) Mais se podemos valorar a tremenda sensación de soidade que transmite e mesmo a fraxilidade dos seus longos brazos no que repousa o peso do torso. 

Sabemos que a protagonista tiña una incapacidade motora pola poliomelite que padecera na súa infancia e que tiña que empregar una cadeira de rodas mais ela non se resignaba a arrastrase polos campos para recoller flores coas que ambientar a súa casa. Curiosamente quen está pintada non é a súa veciña Christina senón a súa Christina contaba xa con 55 anos de idade propia muller Betsy. 

A casa fora construída en 1700 e reformada en 1871 pola familia Olson. No 2011 foi declarada Monumento Histórico Nacional formando parte do Farnsworth Art Museum

Christina morreu en 1969 sendo soterrada na parte traseira da casa xunto ao seu irmán Álvaro. Curiosamente o pintor Wyeth tamén está soterrado alí. 

A visión de Xosé Cobas 

Tennos confesado este magnífico artista (deseñador gráfico, ilustrador, pintor…) que una das súas fontes primarias de inspiración é a historia da arte. Entende o seu óleo como una re-interpretación do “Mundo de Cristina” para amosar como a sociedade actual está a tratar o medio ambiente: emprego irresponsable. De feito, podemos observar como o campo foi re-convertido nun papel enrrugado, tal como se fora pensado para utilizar e logo tirar ao lixo.

22/9/14

Monte do Castro, Ribadumia (Pontevedra)

Hai algún tempo puden visitar o xacemento castrexo de Monte do Castro en Ribadumia (Pontevedra). De toda a información que atopei na rede a mellor, máis completa e prudente á pousadas.depo.es. É a que copio a continuación despois de traducila.

Durante os meses de febreiro a marzo do ano 2011 un equipo de técnicos da Deputación de Pontevedra e do Lapa-CSIC levou a cabo unha intervención arqueolóxica no xacemento do Monte do Castro. (…)

A intervención dividiuse en dúas fases diferenciadas. En primeiro lugar, unha escavación arqueolóxica para descubrir e valorar as posibles estruturas existentes. En segundo lugar, procedeuse a consolidar e restaurar os restos existentes.


Escavación arqueolóxica

Os obxectivos que se buscaban ao suscitar a escavación foron os seguintes:



En primeiro lugar, ampliar a caracterización do xacemento en términos arqueolóxicos, definindo o seu grado e intensidade de ocupación, a súa profundidade temporal, a complexidade estratigráfica e a cantidade e variedade de cultura material que o caracteriza.

Dado que o castro estaba afectado por actividades extractivas, outro dos obxectivos era concretar o estado de conservación das diferentes zonas do xacemento e definir as áreas máis apropiadas para concentrar esforzos e rexeitar as que estaban máis alteradas. Paralelamente, buscábase dispoñer de datos suficientes para definir diferentes áreas de escavación futuras, así como a secuencia na cal debíanse executar.

Os resultados da intervención foron sorprendentes ao documentar tres sectores perfectamente diferenciados que detallamos a continuación.

Sector Norte
Sector habitacional, no que se escavaron na súa totalidade dúas cabanas, unha de planta circular e a outra de planta ovalada (aínda que se identificaron tres novas cabanas que non foron escavadas).
Na cabana circular, coa súa entrada ao E, identificáronse os restos dun pavimento de xabre, un buraco de poste con calzos, unha lareira construída con pedras e placas de arsila e unha pedra afincada que puido ser utilizada como afiador.

Os materiais recuperados permítennos datar o momento de ocupación desta cabana entre os séculos II a. C. e I d. C.

Na cabana ovalada, do mesmo xeito que na circular, tamén se identificaron os restos dun pavimento de xabre, un buraco de poste e unha lareira construída con placas de arsila e pedras delimitándola.

Do mesmo xeito que na cabana anterior os materiais remítennos aos séculos II a. C.-I d. C.

Sector Central
Sector artesanal. É a zona da escavación na que se identificou claramente a superposición de estruturas.

Nun primeiro momento escavouse unha cabana en pedra de planta máis ou menos circular cun alpendre encostado (construído cun zócalo de pedra e adobe). Nel recuperamos varios fragmentos de cerámica a medio moldear polo que é posible que este espazo utilizouse como taller cerámico.

Sobre a cabana anterior construíuse unha nova cabana, de planta ovalada, de menores dimensións e cunha funcionalidade diferente, posiblemente relacionada con actividades metalúrxicas. En relación con isto, recuperáronse unhas bágoas de bronce e dúas pezas dun molde de fundición, que parecen apoiar a interpretación funcional desta estrutura.

Os materiais cerámicos recuperados no interior remítennos aos séculos II a. C. e I d. C. Destaca a localización dun fragmento dunha sítula, caldero de bronce que se utilizaba en cerimonias rituais.

Sector Sur
Sector multifuncional. A diferenza dos outros sectores, nos que nos atopamos ante unhas cabanas de formas redondas/ovaladas, estamos nun espazo máis amplo, definido por unhas estruturas de muros rectilíneos, de grandes dimensións, que se articulan a partir dunha escaleira de pedra.

Ademais, trátase dun espazo que foi modificado/reorganizado en numerosas ocasións, cambiando notablemente a súa aparencia, no que se identifican dous momentos diferentes.

Os materiais cerámicos atopados son, na súa maioría, cerámicas de almacenaxe, tanto da época castreña como ánforas romanas.

Ademais da cerámica recuperamos numerosos fragmentos de muíños circulares (algúns deles reutilizados nos muros) e de muíños de man. Destacan unha peza lítica decorada e unha amarradoira ou cola de cabalo, que estaría incrustada nos muros e serviría para amarrar o gando.

Coa información que nos proporcionan os restos materiais, podemos interpretar este espazo como unha zona multifuncional, que sería utilizada como almacén, celeiro e establo, no que se desenvolveron diferentes tarefas da vida cotiá (moenda, coidado de animais?).

Restauración
Como obxectivo principal desta fase establecéronse as medidas de protección física dos restos arqueolóxicos escavados. A prioridade foi garantir a conservación das estruturas arqueolóxicas; para isto deseñamos diferentes solucións coherentes co seu estado de conservación e coa información recolleita durante a escavación.

Así, esta fase presentou diferentes niveis de intervención na zona escavada, desde o  tapado provisional dos restos que foron parcialmente escavados ou que presentaban problemas de estabilidade na súa exposición á intemperie ata a consolidación dalgunhas das construcións escavadas.

Unha vez terminada a fase de excavación doxacemento realizouse a diagnose do estado de conservación das estruturas recuperadas para avaliar o seu estado e concretar o proxecto de conservación e a posta en valor.



Tapado

O tapado das estruturas ten un carácter provisional de protección e realizouse cubrindo a superficie escavada cun material xeotextil que actuaba como membrana e, sobre el, un reencho de grava e area que funcionaba como protección física das estruturas e contribuía ao drenaxe natural do terreo, evitando modificar as condicións hidrolóxicas e a acumulación de auga en determinados puntos, que podía resultar nociva para a estabilidade das estruturas.



Limpeza
A limpeza das estruturas realizouse empregando brochas e cepillos para eliminar a terra acumulada tanto nas xuntas como no interior dos muros. Utilizouse igualmente, e de forma controlada, un aspirador industrial para eliminar a terra depositada nos lugares menos accesibles.

Drenaxes
Para facilitar a drenaxe no interior das estruturas instalouse unha tubería de drenaxe enterrada co fin de evitar a formación de cárcavas e a perda de compactación dos depósitos que podían danar a estabilidade das estruturas.

Tamén se facilitou a circulación do auga no sentido da pendente natural do terreo, para evitar que se acumulase no interior das construcións, escavando ata gabias de drenaxe no exterior das áreas intervidas.

Nos puntos de maior profundidade, onde a pendente natural do terreo se xunta co perfil de escavación, colocouse unha tripla capa de xeotextil, grava e area para facilitar a drenaxe natural.

Consolidación
O seu obxectivo era reforzar as estruturas e mellorar a coherencia e as propiedades mecánicas dos materiais.

A consolidación dos muros realizouse mediante o recho e, nos casos necesarios, a reposición de morteiros de xunta.

Esta tarefa, que en certo xeito modifica o aspecto dos muros, é fundamental e necesaria para poder garantir a estabilidade destes elementos estructurales no seu estado residual e xa modificado polas reformas da época, o paso do tempo, derrubos, o abandono e o período de enterramento. O noso papel consistiu en facer o minimamente necesario para aseguralos estructuralmente, como engadir o elemento cementante que tiveron no momento en que esas construcións foron utilizadas pero que se perdeu co paso do tempo.

A consolidación centrouse prioritariamente nas filadas superiores dos muros que están parcialmente desmanteladas e que son a parte máis vulnerable.

Restauración
Levouse a cabo algunha reconstrución parcial buscando únicamente devolver a estabilidade estructural ás construcións con problemas que puxesen en perigo a súa integridade ou, nalgún caso, para facilitar a lectura daquelas parcialmente conservadas en planta ou en alzado, repoñendo elementos que permitisen completar a comprensión. Esta última actuación realízase baixo o criterio de mínima intervención necesaria e únicamente cando exista a información ou os indicios que nos permitan saber con seguridade a morfología da construción orixinal.

Evitamos en todo caso as reconstrucións imaxinativas e, cando se engadiron filadas nos muros orixinais, empregouse un elemento diferenciador, pequenas pezas de pizarra serradas colocadas cunha separación de 10 cm na base das filadas engadidas, de maneira que fosen reconocibles e que permitisen facer unha lectura clara para distinguir o muro orixinal conservado da parte engadida.

As fotos (xuño de 2014) son de INICIARTE. Nesta ligazón tedes máis fotos.